ေဆးမတည့္ျပႆနာ ဘယ္လုိအေျဖရွာ

ဓာတ္ပံု − နစ္ကီ

ယခုရက္ပိုင္းအတြင္း ျမန္မာ ႏုိင္ငံေဆးေကာင္စီသုိ႔ လိပ္မူ၍ လူနာရွင္တစ္ဦး၏တိုင္ၾကားစာလူမႈကြန္ရက္တြင္  ပ်ံ႕ႏွံ႔လာခဲ့သည္။ အေၾကာင္းမွာ မတည့္ သည့္ေဆး၀ါးရွိေၾကာင္း လူနာရွင္ က အသိေပးထားပါလ်က္ႏွင့္ ယင္းေဆး၀ါးဓာတ္ပါ၀င္ေသာ ေဆးမ်ားကုိ ရက္၂၀ နီးပါးၾကာ တိုက္ေကြၽးခဲ့မႈေၾကာင့္ လူနာျဖစ္ သူေသဆုံးခဲ့သည့္အေပၚ အေရး ယူေပးရန္ လူနာ၏ဖခင္က တုိင္ ၾကားထားသည့္ စာျဖစ္သည္။ ဆာလ္ဖာႏွင့္မတည့္ေသာလူနာ ကုိ ဆာလ္ဖာဓာတ္အျပည့္နီးပါး ပါ၀င္ေသာ ေဆးျပားမ်ားေန႔စဥ္ တုိက္ေကြၽးမႈေၾကာင့္ လူနာေသ ဆုံးရသည္ဆုိသည့္အဆုိပါတိုင္ စာမထြက္လာမီကပင္ ဆာလ္ဖာ ဓာတ္မတည့္မႈေၾကာင့္ ေ၀ဒနာခံ စားရသည့္လူနာအခ်ိဳ႕ျဖစ္ရပ္မ်ား ရွိခဲ့သည္။

ရန္ကင္းၿမိဳ႕နယ္ေန အသက္ (၅၀)ေက်ာ္အရြယ္ဦးေမာင္ေမာင္ (အမည္လႊဲ)တစ္ေယာက္တစ္လ ခြဲၾကာ ေဆး႐ုံတက္ကုသမႈခံယူခဲ့ရ ေသာ္လည္း ယခုအခ်ိန္ထိ နာလန္ မထူႏုိင္ေသးေပ။

ၿပီးခဲ့သည့္ႏွစ္လခန္႔က တိုက္ ဖြိဳက္(ေခၚ)အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာ ဂါျဖင့္ ပုဂၢလိကေဆး႐ုံတစ္ခုတြင္ ဦးေမာင္ေမာင္ေဆးကုသမႈခံယူခဲ့ သည္။ ရက္ခ်ိန္းျပန္လည္ျပသခ်ိန္ ၌ ေဆး႐ုံစာအုပ္ေပ်ာက္ဆုံးသြား သျဖင့္ အျခားဆရာ၀န္တစ္ဦးႏွင့္ ျပသမိရာမွ ၎ၫႊန္ၾကားထား ေသာေဆးကုိေသာက္ၿပီးေနာက္ Sulphur (ဆာလ္ဖာ)ဓာတ္အဆိပ္ သင့္ျခင္းကုိ ခံစားခဲ့ရသည္။ တစ္ နည္းအားျဖင့္ဆုိရေသာ္ ေဆး မတည့္ျခင္းေ၀ဒနာကုိ ခံစားခဲ့ရ ျခင္းျဖစ္သည္။

 ဆာလ္ဖာပါ၀င္သည့္ေဆး ကုိ ေသာက္မိၿပီး တစ္ပတ္အတြင္း မွာပင္ ခႏၶာကုိယ္အေရျပားတြင္ အညိဳအမည္းကြက္အနာမ်ားေပၚ လာခဲ့သည္။ ထုိအခါ ယင္းပုဂၢလိ ကေဆး႐ုံ၌ပင္ ျပန္လည္စစ္ေဆး ၾကည့္ရာ Sulphur ႏွင့္ဓာတ္ မတည့္၍ျဖစ္ေပၚရေၾကာင္း သိရွိခဲ့ ရသည္။

ယင္းအနာမ်ားေၾကာင့္ ဦး ေမာင္ေမာင္၏ခႏၶာကုိယ္ေပၚတြင္ အ၀တ္အစားမ၀တ္ႏုိင္သည္အထိ ျဖစ္ခဲ့ရသည္ဟု ၎၏ဇနီးေဒၚ ေအးေအးက ရွင္းျပသည္။

 ‘‘အေရခံြကြာသြားၿပီးတဲ့အ ထိ ေဆး႐ုံမွာတစ္လခြဲေလာက္ေန လုိက္ရတယ္။ အခုထိထမင္း လည္းေကာင္းေကာင္းမစားႏုိင္ ေသးဘူး။ လမ္းလည္းေကာင္း ေကာင္းမေလွ်ာက္ႏုိင္ေသးဘူး။ အခုလည္း ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္ဆုိး က်ိဳးေၾကာင့္လားမသိဘူး။ ေျခ ေထာက္ေတြေရာင္ေနတယ္’’ ဟု ေဒၚေအးေအးက ဆုိသည္။

သန္လ်င္ၿမိဳ႕နယ္တြင္ ေန ထုိင္ေသာအသက္(၄၀)ေက်ာ္အ ရြယ္ေဒၚမိမိသည္လည္း ဦးေမာင္ ေမာင္ကဲ့သုိ႔ပင္ Sulphur အဆိပ္ သင့္ျခင္းကုိ ခံစားခဲ့ရသူျဖစ္သည္။ ၎သည္ ပင္နီဆီလင္(Penicillin) ႏွင့္မတည့္သည္ကုိ သိရွိထားေသာ္ လည္း Sulphur ႏွင့္ပါဓာတ္မတည့္ ျခင္းကိုမူ မသိရွိခဲ့ေပ။

 ေဒၚမိမိအျပင္းအထန္ေန မေကာင္းသျဖင့္ ေဆး႐ုံတက္စဥ္ က ဆာလ္ဖာပါ၀င္ေသာေသာက္ ေဆးတစ္မ်ိဳးေပးရာမွ သုံး၊ ေလး ရက္အတြင္းမွာပင္ ဆံပင္မ်ား အကြက္လုိက္ကြၽတ္ျခင္း၊ အေရ ျပားေပၚတြင္ အမည္းကြက္ထြက္ ျခင္းမ်ားျဖစ္ေပၚလာသည္။

‘‘ျဖစ္ျဖစ္ခ်င္း ေဆး႐ုံက ေျဖ ေဆးေပးတယ္။ အဲဒါေတာင္ တစ္ လေလာက္ၾကာတယ္။ ေဆးကု လုိက္ရတာ’’ ဟု ေဒၚမိမိ၏သမီး မသဲသဲက ဆုိသည္။

ထုိကဲ့သုိ႔ ေဆးမတည့္မႈ ျပႆနာမ်ားသည္ ေနရာအႏွံ႔အ ျပားတြင္ ရွိေနႏုိင္ၿပီး ဦးေမာင္ ေမာင္၊ ေဒၚမိမိတို႔ကဲ့သုိ႔အသက္ ဆုံးသည္အထိ အႏၲရာယ္ႀကီးတတ္ သည့္ ယင္းျပႆနာမ်ားကုိ မႀကံဳ ေစေရးဆရာ၀န္မ်ား၊ လူနာမ်ားအ ေနျဖင့္မလုိအပ္ဘဲ ေဆးေပးျခင္း၊ ေဆး၀ါးသုံးစြဲျခင္းမ်ားမျပဳလုပ္ၾကရန္ႏွင့္ဆရာ၀န္မ်ား၏ ၫႊန္ၾကား ခ်က္ကုိ အတိအက်လုိက္နာၾက ရန္ ေဆးပညာရွင္မ်ားက အႀကံျပဳ သည္။ ေ၀ဒနာခံစားရသည္မွစ၍ အသက္ေသဆုံးသည္အထိ အႏၲ ရာယ္ႀကီးတတ္သည္။

အခ်ိဳ႕လူမ်ားတြင္ ေဆးဓာတ္ တည့္၊ မတည့္စမ္းထားၿပီး ပထမ အႀကိမ္တြင္ ေဆးမတည့္သည့္ လကၡဏာမ်ားမေပၚသျဖင့္ ေဆး ႏွင့္တည့္သည္ဟု သတ္မွတ္ထား ကာ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထုိးရာတြင္မွ ေဆးမတည့္သည့္ျဖစ္စဥ္မ်ိဳး လည္း ႀကံဳရတတ္သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ၿပီးခဲ့သည့္ ၂၀၁၅ခန္႔က ပခုကၠဴၿမိဳ႕နယ္တစ္ခု တည္း၌ပင္ Cefotaxime ဓာတ္ မတည့္၍ ေသဆုံးမႈႏွစ္ခု ေလးရက္ သာျခားၿပီးျဖစ္ပြားခဲ့သည့္သာဓက မ်ားလည္းရွိပါသည္။

ျဖစ္စဥ္မွာ ပခုကၠဴျပည္သူ႔ ေဆး႐ုံႀကီးတြင္ အပူေလာင္ဒဏ္ ရာႏွင့္ ေဆးကုသမႈခံယူခဲ့ေသာ ကေလးငယ္တစ္ဦးႏွင့္ ျမစ္ေျခ တုိက္နယ္ေဆး႐ုံတြင္ ၀မ္းပ်က္ ေရာဂါျဖင့္ ေဆးကုသမႈခံယူေန သည့္ ကေလးငယ္တစ္ဦးတို႔သည္ ပဋိဇီ၀ေဆး၀ါးတစ္မ်ိဳးျဖစ္သည့္ Cefotaxime ထုိးရာတြင္ ဓာတ္ မတည့္မႈျဖစ္ေပၚခဲ့ၿပီး ေျခလက္ မ်ားျပာႏွမ္းကာ ပါးစပ္မွအျမႇဳပ္ ထြက္၍ ေသဆုံးခဲ့သည္။ ယင္း ေဆးကုိ မေသဆုံးမီပထမရက္တြင္ ေဆးစမ္းသည့္အေနျဖင့္ ထုိးေပး ခဲ့ရာ မည္သည့္ျပႆနာမွ်မေပၚခဲ့ သျဖင့္ ဒုတိယရက္ထုိးေပးခ့ဲရာ ဓာတ္မတည့္မႈျဖစ္ေပၚ၍ ေသဆုံး ခဲ့သည္။

‘‘ေဆးမတည့္တာရဲ႕ ဆုိးက်ိဳး က ေသတတ္တယ္။ အသက္အႏၲရာယ္ရွိတာေပါ့။ တစ္ခါတေလ က် ေျဖေဆးေတြထုိးလုိက္ရင္ ရွင္ တယ္လုိ႔ေျပာၾကတာေပါ့။ ဒါေပမဲ့ ေျဖေဆးေတြထုိးလုိက္လည္းရွင္ခ်င္မွရွင္တယ္’’ ဟုမႏၲေလးေဆး႐ုံႀကီး အေထြေထြေရာဂါကုသမားေတာ္ႀကီး၊ မႏၲေလးေဆးတကၠသုိလ္တြဲဖက္ပါေမာကၡေဒါက္တာ ေမာင္ေမာင္ဦးက ဆုိသည္။

ပင္နီဆီလင္၊ ဆာလ္ဖာေဆး မ်ားသည္ ေရာဂါပုိးမ်ားကုိေသေစ ႏုိင္ေသာ ပဋိဇီ၀ပုိးသတ္ေဆးအုပ္ စု၀င္မ်ားျဖစ္ၿပီး ပင္နီဆီလင္သည္ ေလးဖက္နာေရာဂါအတြက္ အ သုံးျပဳၿပီး ဆာလ္ဖာကုိမူကူးစက္ ေရာဂါမ်ားႏွင့္ ဗက္တီးရီးယားပုိး မ်ားေသေစရန္ အသုံးျပဳျခင္းျဖစ္ သည္။

ေဆးမတည့္မႈကုိျဖစ္ေပၚေစ ေသာ ထုိးေဆး၊ စားေဆးဟူ၍ အ မ်ိဳးမ်ိဳးရွိၿပီး မ်ားေသာအားျဖင့္ ပင္ နီဆီလင္၊ ဆာလ္ဖာကဲ့သုိ႔ ပဋိဇီ၀ ပုိးသတ္ေဆးမ်ားသည္ ေဆး မတည့္မႈျဖစ္ေပၚႏုိင္ၿပီး လူအမ်ား စုအလြယ္တကူ သုံးေလ့ရွိေသာ ပါရာစီတေမာဗီတာမင္အားေဆး စသည္တို႔ႏွင့္ပင္ ေဆးမတည့္ သူမ်ားလည္းရွိသည္။ လူတုိင္း သည္ ေဆးမတည့္မႈျဖစ္ေပၚႏုိင္ၿပီး ပန္းနာရင္က်ပ္ႏွင့္ ႏွင္းခူေရာဂါအ ခံရွိသူမ်ားတြင္ ပုိမုိျဖစ္ပြားလြယ္ သည္။ ထုိ႔အျပင္ ေရာဂါ႐ုပ္ပုံေဖာ္ ေသာ ဓာတ္မွန္ေဆးမ်ားတြင္လည္း ေဆးမတည့္မႈျဖစ္ေပၚတတ္သည္။

‘‘ေဆးစမ္းၿပီးတည့္တာျဖစ္ ၿပီးမွ မတည့္တာလည္းျဖစ္တတ္ တယ္။ ႀကိဳၿပီးဘယ္လုိမွမသိႏုိင္ ဘူး။ ျဖစ္ႏုိင္တာက မလိုအပ္ဘဲ ေဆးေတြမေပးတာ၊ မသုံးစြဲတာ အေကာင္းဆုံးပဲ။ ဘယ္လုိပဲျဖစ္ ျဖစ္ မတည့္တာရွိေနႏုိင္တယ္။

အရင္တည့္ၿပီး အခုမတည့္ တာရွိေနႏိုင္တယ္။ တစ္ခါတေလက်ရင္ တံဆိပ္ေျပာင္းသြားတာ။ ေဆးတူတယ္။ ကုမၸဏီကြဲသြားရင္လည္း ျဖစ္တတ္တယ္’’ ဟု အထက္ပါဆရာ၀န္ႀကီးက ရွင္းျပသည္။

ေဆးမတည့္မႈမ်ားတြင္ အ ခ်ိဳ႕မွာ ေသာက္ေဆးေသာက္႐ုံျဖင့္ အင္ပ်ဥ္ထျခင္း၊ မူးေမာ္ျခင္း၊ ဗုိက္ ေအာင့္ျခင္းစသည့္အပရိကေ၀ဒ နာအခ်ိဳ႕သာခံစားရၿပီး ေရရွည္ဆုိး ရြားမႈႀကံဳရျခင္းမရွိေသာ္လည္း အ ခ်ိဳ႕မွာမူ ေဆး႐ုံတက္ကုသရသည္ အထိ ျဖစ္ေပၚတတ္သည္။

ထုိးေဆးသည္ ေသာက္ေဆး ထက္အာနိသင္ပုိျမန္သျဖင့္ ထုိးၿပီးမိနစ္ပုိင္းအတြင္းပင္ ေဆးမတည့္မႈလကၡဏာျပတတ္ကာ အသက္ေသဆုံးသည္အထိ ျဖစ္ေပၚတတ္သျဖင့္ အထူးသတိျပဳရန္လုိသည္။

 ဥပမာ-ပင္နီဆီလင္ကဲ့သုိ႔ ေသာေဆးမ်ားသည္ ထုိးလုိက္ၿပီး ေနာက္ ေဆးမတည့္မႈကုိ မိနစ္ ၂၀ မွ ၃၀ ၾကား သိရွိႏုိင္သည္။

‘‘ဒါေပမဲ့ ေသတဲ့ Case က ငါးမိနစ္ေလာက္အတြင္းမွာ ေသ သြားတတ္တယ္။ ဘယ္လုိမွကယ္ လုိ႔မရတဲ့ Case ေတြရွိတယ္။ ဘာ လုိ႔ဆုိ တစ္ကုိယ္လုံးမွာရွိတဲ့အေရ ျပားေတြေရာင္တတ္လာတယ္။ အသက္႐ွဴလမ္းေၾကာင္းမွာရွိတဲ့ အသားႏုေလးေတြက ခ်က္ခ်င္း ေရာင္လာၿပီး ခ်က္ခ်င္းေသသြား တာ။ အဲဒါမ်ိဳးေတြရွိတယ္။ေသတဲ့ Case က်ေတာ့ ျမန္ျမန္ေသတယ္။ ဘယ္လုိမွကယ္လုိ႔မရဘူး။ မေသ တဲ့ Case ကကယ္လုိ႔ရတယ္’’ ဟု ေဒါက္တာေမာင္ေမာင္ဦးက ပင္ နီဆီလင္ေဆး ဓာတ္မတည့္မႈ ေၾကာင့္ ေသဆုံးႏုိင္ေျခကုိ ရွင္းျပ သည္။

ဆာလ္ဖာႏွင့္ေဆးမတည့္မႈ သည္ ကနဦးအေနျဖင့္ အေရျပား ေပၚတြင္ အနီကြက္မ်ားထြက္ရွိလာ ၿပီး ယင္းေဆးဆက္ေသာက္ပါက ပါးစပ္တြင္ အရည္ၾကည္နာျဖစ္ၿပီး Stevens Johnson ဆုိသည့္တစ္ ကုိယ္လံုံးတြင္ မီးေလာင္ဖုကဲ့့သုိ႔ အနာစက္မ်ား ထြက္ေပၚေသာ ေရာဂါျဖစ္တတ္သည္။

 အျခား အသက္႐ွဴလမ္း ေၾကာင္းတြင္ျဖစ္ေသာ အသက္႐ွဴ ပိတ္ျခင္း၊ ႏွလုံးထိျခင္းႏွင့္ေသြး ေပါင္က်ျခင္းျဖစ္ေပၚကာ ခ်က္ ခ်င္း အသက္မဆုံး႐ႈံးႏုိင္ေသာ္ လည္း အေရျပားတြင္ျဖစ္ေသာ ဆာလ္ဖာေၾကာင့္ ဓာတ္မတည့္မႈ သည္ ရက္ပုိင္းၾကာမွေရာဂါပုိး၀င္ ၿပီး ေသဆုံးတတ္ျခင္းျဖစ္သည္။

‘‘သူက ရက္ပိုင္းၾကာမွ ေရာ ဂါပုိးေတြ၀င္ၿပီး ေသသြားတတ္ တယ္။ တစ္ကုိယ္လုံးမွာရွိတဲ့အေရ ျပားေတြ မီးေလာင္သလုိျဖစ္သြား ၿပီးေတာ့ အကုန္ကြာထြက္သြားတာ မ်ိဳးရွိတယ္။ အကာအကြယ္မဲ့သြား ၿပီးေတာ့ ေသတာမ်ိဳးေပါ့’’ ဟု ေဒါက္တာေမာင္ေမာင္ဦးက ဆုိ သည္။

‘‘ဆာလ္ဖာမတည့္တဲ့သူက ရက္အၾကာႀကီးစြဲေသာက္တယ္ဆုိ ရင္ အသက္အႏၲရာယ္ျဖစ္ၿပီး ဆုံး တာေတြ၊ဘာေတြျဖစ္တတ္တယ္။ မတည့္ဘူးဆုိရင္ ေစာေစာစီးစီး ျဖတ္လုိက္လုိ႔ရွိရင္ေတာ့ သိပ္မဆုိး ေတာ့ဘဲ ဆုိးက်ိဳးနည္းမွာေပါ့။ တစ္ေယာက္နဲ႔တစ္ေယာက္ေတာ့ မတူဘူးေပါ့’’ ဟု အေရျပားအထူး ကုဆရာ၀န္ႀကီးေဒါက္တာမ်ိဳးသန္႔ ကဆုိသည္။

လက္ရွိတြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံအပါ အ၀င္ ကမၻာေပၚ၌ မည္သည့္ေဆး သည္စမ္းရမည္ဟူ၍ သတ္မွတ္ လမ္းၫႊန္ခ်က္ တိတိက်က်မရွိ ေသးေပ။ မ်ားေသာအားျဖင့္ေဆး မတည့္ျခင္းကုိ ေတြ႕ရွိလာရသည့္ ျဖစ္စဥ္မ်ားအေပၚမူတည္၍ အ ေတြ႕အႀကံဳရယူကာ ေဆးစမ္းမႈကုိ ျပဳလုပ္ၾကသည္။

‘‘အခ်ိန္မေရြးေဆးတိုင္းက ဓာတ္မတည့္မႈျဖစ္ႏုိင္တယ္ သ ေဘာထားၿပီးေတာ့ အဆင္သင့္ လုပ္ထားရတယ္။ ႏုိင္ငံတကာမွာ အဲဒီလုိသြားတယ္။ ကုိရီးယားႏုိင္ငံ မွာက်ေတာ့ ေဆး႐ုံတစ္ခုခ်င္းပဲ Hospital Guideline အဲဒါရွိတယ္။ ပင္နီဆီလင္မတည့္တဲ့သူ ပင္နီဆီ လင္ထုိးၾကည့္ရေအာင္ လုပ္လုိ႔မရ ဘူး။ စမ္းလုိ႔မရေတာ့ သက္ေသျပ ႏုိင္တဲ့ဂုိက္လုိင္းမရွိဘူး။ အေတြ႕ အႀကံဳဂုိက္လုိင္းပဲရွိတယ္။ သူတို႔ က်ေတာ့ Case Report ပဲရွိတာ။ ဘယ္လုိျဖစ္ဖူးတယ္ အဲဒါဖတ္ၿပီး စမ္းၾကတယ္’’ ဟု ေဒါက္တာ ေမာင္ေမာင္ဦးက ဆုိသည္။

ထုိ႔အျပင္ ၎ကဆက္လက္ ၍ ‘‘ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ေၾကာက္ လုိ႔ ေဆးတိုင္းကုိစမ္းတဲ့သေဘာမွာ ရွိတယ္။ ေတြ႕သမွ်ေဆးအကုန္ စမ္းေတာ့တာပဲ။ ႏုိင္ငံျခားတိုင္း ျပည္ကမစမ္းဘူး။ သူကျဖစ္ရင္ ကယ္မယ္။ ဒီအတုိင္းသြားတယ္။ သူတို႔ကကယ္တဲ့နည္းလမ္းကုိ ဦး စားေပးတယ္’’ ဟု ဆုိသည္။

အဓိကအားျဖင့္ ေဆးစမ္း ျခင္း၊ မစမ္းျခင္းထက္ ေျဖေဆးကုိ သာ အဆင္သင့္ေဆာင္ထားရန္လုိ အပ္ၿပီး ေျဖေဆးထုိးရာတြင္လည္း ေရွာ့ခ္ရၿပီး လူနာသည္ေျခာက္နာရီ ႏွင့္ရွစ္နာရီၾကား၌ ေနာက္ထပ္ တစ္ႀကိမ္ေရွာ့ခ္ရႏုိင္ေျခရွိျခင္း ေၾကာင့္ အနည္းဆုံးေျခာက္နာရီ ခန္႔ေစာင့္ၾကည့္ရန္ လုိအပ္သည္။

‘‘ေဆးမတည့္တာေတာ့ ဆ ရာ၀န္ေတြက စမ္းသပ္ပါတယ္။ တကယ္လုိ႔တည့္တယ္ေျပာလည္း ထပ္စမ္းပါတယ္။ ေသာက္ေဆးဆုိ လည္း ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က ေမးၾကည့္ လုိက္တယ္။ မတည့္တာလည္းမရွိ ဘူးဆုိေပမယ့္ စမ္းေပးၾကည့္တာ လည္းရွိတယ္။ ဘယ္ေဆးမဆုိ လူ နာကုိ အႏၲရာယ္ျဖစ္ေစႏုိင္တဲ့ေဆး ေတြဆုိရင္ Test လုပ္ၿပီးမွပဲ ထုိး ပါတယ္’’ ဟု အေထြေထြေရာဂါ ကုဆရာ၀န္ေဒါက္တာေက်ာ္စြာဦး ကဆုိသည္။

ေဆးမတည့္ျခင္းတြင္ ခႏၶာ ကိုယ္သက္ေရာက္မႈအျဖစ္ အေရ ျပားစနစ္ျဖစ္ေသာ အာေခါင္ထဲမွ အသားႏုမ်ား၌ အနီစက္၊ အင္ပ်ဥ္ စသည့္လကၡဏာမ်ားေပၚေပါက္ ျခင္း၊ ေသြးေပါင္က်ျခင္းကဲ့သု႔ိ ခႏၶာကုိယ္ေသြးလည္ပတ္မႈစနစ္ ျပႆနာေပးျခင္း၊ အန္ျခင္း၊ ဗုိက္ ေအာင့္ျခင္းကဲ့သုိ႔ အူလမ္းေၾကာင္း ျပႆနာေပးျခင္း၊ အသက္႐ွဴလမ္း ေၾကာင္းတြင္ အသက္႐ွဴက်ပ္ျခင္း စသည္တို႔ျဖစ္ေပၚတတ္သည္။ ၎တို႔အနက္ အေၾကာင္းအရာႏွစ္ ခု၊ သုံးခုျဖစ္ေပၚလွ်င္ ေဆးမတည့္ ျခင္းျဖစ္ေပၚသည္ဟု ယူဆႏုိင္ပါ သည္။

လူနာမ်ားသည္ မိမိႏွင့္ မတည့္ေသာေဆးကုိ ေသခ်ာမွတ္ သားထားၿပီး မိမိျပသမည့္ဆရာ၀န္ ကုိ ေသခ်ာစြာေျပာျပရန္လုိအပ္ ေၾကာင္း ဆရာ၀န္ႀကီးမ်ားကအႀကံ ျပဳသည္။

 ‘‘ပဋိဇီ၀ေဆးေတြထုိးမယ္။ ေသာက္ေတာ့မယ္ဆုိရင္ ပထမ တစ္ခါ ကုိယ္နဲ႔ဒီေဆးက မတည့္ လုိ႔ေရွာ့ခ္ျဖစ္သြားတယ္ေပါ့။ အဲဒါ ကုိ ေသခ်ာမွတ္ထားၿပီးဆရာ၀န္ ကုိ ေျပာျပရမယ္။ ဒါမွဆရာ၀န္ ေတြကလည္း ေရွာင္ရွားႏုိင္မယ္’’ ဟု မဂၤလာဒုံၿမိဳ႕နယ္ရိွ အေထြေထြ ေရာဂါကုဆရာ၀န္တစ္ဦးက အ ႀကံျပဳသည္။

ေဆးမတည့္မႈႏွင့္ပတ္သက္ ၍အသက္(၂၀)မွ (၅၀)ႏွစ္အရြယ္ ၾကားအမ်ိဳးသား၊ အမ်ိဳးသမီး ၃၀ ဦးကုိ 7Day News Journal က ေမးျမန္းခဲ့ရာ လူဦးေရ ၃၀ အနက္ ၁၃ ဦးမွာပင္နီဆီလင္ ေဆးသံုးစြဲဖူး၍ ေဆးမတည့္မႈျဖစ္ေပၚခံစားရေၾကာင္း၊ ၁၀ ဦးမွာသုံးစြဲဖူးေသာ္လည္း ေဆးမတည့္မႈ မခံစားရေၾကာင္း၊ ယင္းစစ္တမ္းငယ္တြင္ပါ၀င္ေသာအမ်ားစု ၂၀ ဦးသည္မိမိတို႔၏ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ေဆးမတည့္မႈျဖစ္ပြားသည့္ျဖစ္စဥ္မ်ိဳးေတြ႕ႀကံဳဖူးေၾကာင္း  ေျဖဆုိထားသည္။

ထုိ႔ေၾကာင့္ ျပည္သူလူထုအ ေနျဖင့္ ေဆးဆိုင္မ်ားတြင္အလြယ္  တကူ၀ယ္ေသာက္၍ရေသာ အ ဖ်ားက်ေဆး၊ ေခ်ာင္းဆုိးေပ်ာက္ ေဆး၊ အားေဆးမ်ားသည္ျပႆနာ မရွိေသာ္လည္း Antibiotics ဟု ေခၚေသာ ပဋိဇီ၀ေဆးမ်ားျဖစ္ သည့္ ေသြးက်ေဆး၊ ဆီးခ်ိဳေဆး၊ ႏွလုံးေဆးမ်ားကုိမူ ဆရာ၀န္ၫႊန္ ၾကားခ်က္ျဖင့္သာ ေသာက္သုံး သင့္ေၾကာင္း၊ စပ္ေဆးမ်ား ေသာက္သုံးျခင္းမွ ေရွာင္ၾကဥ္ရန္ လုိအပ္ေၾကာင္း၊ ပဋိဇီ၀ေဆးမ်ား ေသာက္သုံးသည္ျဖစ္ေစ၊ ထုိး သည္ျဖစ္ေစ မိမိႏွင့္မတည့္သည့္ေဆးကုိ ဆရာ၀န္ႀကီးမ်ားအား ေသခ်ာစြာရွင္းျပရန္လုိအပ္သည္။

ထုိ႔အျပင္ ေရာဂါအခံရွိသူ မ်ားအေနျဖင့္ ေဆးမတည့္မႈကုိပုိမုိသတိထားရန္လုိအပ္ၿပီး မိဘမ်ားကလည္း ရင္ေသြးမ်ားကုိ ေဆးမတည့္မႈႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေသခ်ာစြာသင္ၾကားေပးၿပီးေျပာျပထားရမည္ျဖစ္သည္။

ဆရာ၀န္မ်ားကလည္း လူနာ ကုိ ေဆးမတည့္မႈျဖစ္ပြားႏုိင္ေသာ အုပ္စု၀င္မ်ား ထုိးႏွံတိုက္ေကြၽးမည္ဆုိပါက လူနာအားေဆး မတည့္မႈရွိ၊ မရွိ ဦးစြာေမးျမန္းရန္ လုိအပ္သည္။ သုိ႔မွသာ ေဆးမတည့္မႈမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚေသာ ျပႆနာမ်ားေလ်ာ့နည္းလာမည္ျဖစ္ပါသည္။