ဘဂၤါလီအေရးကို ပိုမိုဆိုးရြားေအာင္ ေဖ့စ္ဘြတ္ခ္သံုးၿပီး ေသြးထိုးမႈမ်ားရွိဟု ဇူကာဘက္ဝန္ခံ

Stephen Lam/reuters

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ ဘဂၤါလီျပႆနာ၌ အေျခေနမ်ား ပိုမိုဆိုးရြားေအာင္ Facebookအသံုးျပဳ၍ ေသြးထိုးမႈမ်ား ရွိခဲ့ ေၾကာင္း Facebook ထူေထာင္သူ မာ့ခ္ဇူကာဘက္က ေျပာၾကား သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံမွ လူမ်ိဳးေရး အမုန္းတရား ျဖန္႔ေဝမႈမ်ားသည္ Facebook ၏ အတြင္းစည္း၌ အေလးအနက္ အာ႐ံုစိုက္ရသည့္ ျပႆနာတစ္ခု အသြင္ေဆာင္လာ ေၾကာင္း ကုမၸဏီ၏ အမႈေဆာင္ ခ်ဳပ္ႏွင့္ ဥကၠ႒ ဇူကာဘက္က ဧၿပီ ၂ ရက္ Vox သတင္းဌာနႏွင့္ အင္တာဗ်ဴးတြင္ ဝန္ခံခဲ့သည္။

ႏုိင္ငံတကာတြင္ Facebookအသံုးျပဳသူမ်ား၏ ပုဂၢိဳလ္ေရး အခ်က္အလက္ ေပါက္ၾကားမႈမ်ား ႏွင့္ဆက္စပ္၍ ကုမၸဏီ၏ ကိုင္ တြယ္ေျဖရွင္းမႈမ်ားအေၾကာင္း Vox ႏွင့္ အင္တာဗ်ဴး ျပဳလုပ္စဥ္ ျမန္မာ့အေရးႏွင့္ပတ္သက္သည့္ သေဘာထားအျမင္ကိုလည္း ဇူကာဘက္က ထည့္သြင္းေျပာဆို ျခင္းျဖစ္သည္။

(Reuters)

‘‘ကုမၸဏီရဲ႕ အတြင္းပိုင္းမွာ လည္း ျမန္မာ့အေရးအေပၚ အာ႐ံုစိုက္မႈေတြ ေတာ္ေတာ္ျမင့္ျမင့္ မားမားရွိေနတယ္လုိ႔ ကြၽန္ေတာ္ ထင္ပါတယ္’’ဟု ဇူကာဘက္က ဆိုသည္။ Facebook ႏွင့္ Mes-senger ကဲ့သို႔ App မ်ားကို အသံုး ခ်ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ဘဂၤါလီ ျပႆနာကို ပိုမို႐ႈပ္ေထြး အရွိန္ျမင့္ေအာင္ ေသြးထိုးမႈမ်ား ရွိခဲ့ ေၾကာင္း ၎ကမွတ္ခ်က္ေပးသည္။

‘‘ကြၽန္ေတာ္ မွတ္မိေသး တယ္။ စေနေန႔ တစ္ရက္ မနက္ ပိုင္းမွာ ကုမၸဏီကတစ္ေယာက္ ဖုန္းဆက္လာတယ္။ လူတခ်ိဳ႕ကေသြးဆူေစမယ့္ သတင္းစကား ေတြ ျဖန္႔ေဝဖုိ႔ ႀကိဳးစားေနတဲ့အ ေၾကာင္း လွမ္းအသိေပးတာပါ။ Facebook Messenger မွာ ဒီကိစၥေတြ တကယ္ရွိေနတယ္။ ဥပမာေျပာပါမယ္။ မြတ္စလင္ ေတြဘက္ကို သတင္းလွမ္းေပး တဲ့အခါ ‘ဗုဒၶဘာသာဝင္ေတြက ျပႆနာရွာဖုိ႔ လူစုေနၿပီ။ ရရာ လက္နက္ကိုင္ထားၾကေတာ့’ ဆို တာမ်ိဳးေတြ ေရးထားတယ္။ ဗုဒၶ ဘာသာဝင္ေတြဘက္ကိုလည္းအဲဒီလို ပံုစံတူသတင္းစကားေတြ လွမ္းပို႔တာမ်ိဳးေပါ့။ ႏွစ္ဖက္စလံုးမွာ ဒါမ်ိဳးေတြ ရွိေနပါတယ္’’ဟု ဇူကာဘက္က ေျပာၾကားခဲ့သည္။

၎က ‘‘ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ ရင္ ဆုိင္ေနရတဲ့ ျပႆနာက အဲဒီလုိပံုစံမ်ိဳးပါပဲ။ လူတခ်ိဳ႕ဟာ တကယ့္အႏၲရာယ္ႀကီးကို အရွိန္ျမႇင့္ေပးဖို႔ အတြက္ Facebook ကို ၾကားခံကိရိယာတစ္ခုအေနနဲ႔ သံုးေနၾကတာပါ’’ဟုလည္း ေထာက္ျပခဲ့ သည္။ ထိုအခ်ိန္က Facebook သည္ ေကာလာဟလျဖန္႔ေဝမႈမ်ား ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈမရွိေအာင္ ဟန္႔တားႏုိင္ခဲ့ ေၾကာင္း ဇူကာဘက္က အတည္ ျပဳခဲ့သည္။ ‘‘ဒါေပမဲ့ ဒါက ေပါ့ေပါ့ေလး သေဘာထားလုိ႔မရပါဘူး။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ အမ်ားႀကီး အာ႐ံုစိုက္ဖို႔လိုတဲ့ကိစၥမ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္’’ ဟု အသက္ (၃၃)ႏွစ္ရွိ အေမရိ ကန္ စြန္႔ဦးနည္းပညာလုပ္ငန္း ရွင္က ဝန္ခံခဲ့သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံ အေနာက္ေျမာက္ပိုင္းတြင္ ၿပီးခဲ့သည့္ ႏွစ္ကုန္ပိုင္းက အၾကမ္းဖက္သမား မ်ား၏ ဆူပူတုိက္ခုိက္မႈကို တပ္ မေတာ္က စစ္ဆင္ေရးမ်ားျဖင့္ တံု႔ျပန္ၿဖိဳခြင္းခဲ့ရာ ရခိုင္ျပည္နယ္ရွိ ဘဂၤါလီမ်ိဳးႏြယ္စု အမ်ားအျပား ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ဘက္သို႔ တိမ္း ေရွာင္ေရႊ႕ေျပာင္းခဲ့ရသည္။ ယင္းျဖစ္ရပ္မ်ားႏွင့္ ဆက္စပ္၍ ကုလ သမဂၢက ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ စနစ္ တက် လူမ်ိဳးေရးရွင္းလင္းမႈမ်ား ရွိေနေၾကာင္း စြပ္စြဲခဲ့သလို Facebook သည္ အမုန္းစကား ျဖန္႔ေဝမႈမ်ား၏ အဓိက ရင္းျမစ္ တစ္ခုဟုလည္း ေဝဖန္ခဲ့သည္။

ဇူကာဘက္ႏွင့္ ေတြ႕ဆံုခဲ့သည့္ Vox မွ အင္တာဗ်ဴး အစီ အစဥ္မွဴး အက္ဇ္ရာကလိန္းက ‘‘မႏွစ္က Facebook နဲ႔ပတ္သက္ လုိ႔ ဖတ္မိသမွ် သတင္းေတြထဲမွာ အဆိုးဆံုးတစ္ခုက ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ Facebook ဟာ ဘဂၤါလီဆန္႔က်င္ ေရး ဝါဒျဖန္႔မႈေတြနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ ပင္မ အရင္းအျမစ္တစ္ခု ျဖစ္ေနတယ္ဆိုတဲ့ ကိစၥပါ။ တစ္နည္းအားျဖင့္ လူမ်ိဳးေရးရွင္းလင္းမႈေတြရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းတစ္ခုလို ရပ္တည္ လာတယ္ဆိုတာမ်ိဳးပါပဲ’’ဟု မွတ္ ခ်က္ေပးခဲ့သည္။

ဇူကာဘက္က Facebook သည္ ျမန္မာကဲ့သို႔ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံ မ်ား၏ အေရးကိစၥမ်ားႏွင့္ ေလ်ာ္ ကန္ကိုက္ညီစြာ ကိုင္တြယ္ႏုိင္ရန္ ပိုမို၍ ႏုိင္ငံတကာ စံႏႈန္းမီ ေျပာင္းလဲမႈမ်ား လုိအပ္ေၾကာင္း ဝန္ခံခဲ့ သည္။ သို႔ေသာ္ ျမန္မာသည္ ကုမၸဏီအတြက္ အလြန္အေရးပါ သည့္ ေစ်းကြက္တစ္ခုမဟုတ္ဟု ၎က အတိအလင္း ေျပာၾကားခဲ့ သည္။

‘‘ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ဟာ ပိုၿပီး ႏုိင္ငံတကာဆန္တဲ့ ကုမၸဏီတစ္ခုေတာ့ ျဖစ္ဖုိ႔ လိုပါတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ကမၻာအႏွံ႔မွာ ႐ံုးခြဲေတြ ဖြင့္ထားၿပီးၿပီ။ ဒီေတာ့ ေတာ္ေတာ္ ေလး ႏုိင္ငံတကာဆန္ၿပီးသားအ ဆင့္မွာ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ဌာနခ်ဳပ္ဟာ ကယ္လီ ဖိုးနီးယားမွာ အေျခစိုက္ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ကမၻာလံုးက လူ႔အသိုက္အဝန္း အသီးသီးရဲ႕ ကြဲျပားတဲ့ အစိတ္အပိုင္းေတြကို ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ ပိုၿပီး အာ႐ံုစိုက္ ႏုိင္ေအာင္ ေသခ်ာလုပ္ေဆာင္ သြားပါမယ္’’ဟု ဇူကာဘက္က အာမခံခဲ့သည္။

Facebook သည္ အသံုးျပဳ သူမ်ား၏ အခ်က္အလက္ပိုင္း ေပါက္ၾကားမႈမ်ားအတြက္လည္း ႏုိင္ငံတကာတြင္ မ်က္ႏွာပ်က္စရာ အေျခအေနမ်ားႏွင့္ ရင္ဆုိင္ခဲ့ရ သည္။ ႏုိင္ငံေရး အႀကံေပးဝန္ ေဆာင္မႈကုမၸဏီတစ္ခုျဖစ္သည့္ Cambridge Analytica က Facebook ၏ အားနည္းခ်က္မ်ား ကို အသံုးခ်ကာ အသံုးျပဳသူ သန္းေပါင္းမ်ားစြာ၏ ကိုယ္ေရး အခ်က္ အလက္မ်ားကို ရယူခဲ့ျခင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ ဇူကာဘက္၏ တံု႔ျပန္ ေဆာင္ရြက္မႈအေပၚ ေဝဖန္ေမး ခြန္းထုတ္မႈ အမ်ားအျပားထြက္ ေပၚေနသည္။ ဇူကာဘက္က ၎အေနျဖင့္ ယင္းကိစၥအတြက္ လိုအပ္လာလွ်င္ အာဏာပိုင္အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းေျဖရွင္း ရန္ အစဥ္လမ္းဖြင့္ထားမည္ဟု ကတိျပဳခဲ့သည္။

ဘဂၤါလီအေရးႏွင့္ပတ္သက္ ၍မူ Facebook သည္ မတ္လ လယ္ကတည္းက ကုလသမဂၢ၏ျပင္းထန္ေသာ စြပ္စြဲေဝဖန္မႈမ်ား ႏွင့္ ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရၿပီးျဖစ္သည္။ ၎တုိ႔၏ ပလက္ေဖာင္းေပၚတြင္ အမုန္းစကား ျဖန္႔ေဝမႈမ်ားအ တြက္ ေနရာမရွိႏိုင္ဟု Facebook က ေႂကြးေၾကာ္ထားသည့္တိုင္ လက္ေတြ႕ႏွင့္ အလြန္ကင္းကြာ ေနေၾကာင္း ကုလသမဂၢ၏ အခ်က္အလက္ ရွာေဖြအတည္ျပဳေရး မစ္ရွင္မွ တာဝန္ရွိသူမ်ားက ေျပာ ၾကားခဲ့သည္။

အဆိုပါ မစ္ရွင္၏ အႀကီး အကဲ မာဇူကီ ဒါ႐ူစ္မန္က ‘‘အမုန္းစကား ျဖန္႔ေဝမႈေတြဟာ Face-book ရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းတစ္ခု အမွန္တကယ္ပဲ ျဖစ္ေနပါတယ္။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ Facebook ရဲ႕ အ ေနအထားက စိုးရိမ္စရာပါ။ အဲဒီမွာ လူမႈကြန္ရက္ မီဒီယာသံုးတယ္ဆိုတာက Facebook တစ္ခု တည္းကို ရည္ၫႊန္းသေလာက္ ျဖစ္ေနပါတယ္’’ဟု မွတ္ခ်က္ေပး ခဲ့ဖူးသည္။

ကုလသမဂၢ၏ ျမန္မာ့လူ႔ အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ အထူးကိုယ္ စားလွယ္တစ္ဦးျဖစ္ခဲ့သည့္ ရန္ ဟီးလီကလည္း ‘‘အစြန္းေရာက္ အမ်ိဳးသားေရးဝါဒီေတြက Face-book ကေနတစ္ဆင့္ ဆူပူမႈေတြ ကိုလံႈ႕ေဆာ္ၿပီး ဘဂၤါလီေတြ၊ လူ နည္းစု တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ပတ္ သက္လုိ႔ အမုန္းတရားျဖန္႔ေဝမႈ ေတြ အမ်ားႀကီး လုပ္ေဆာင္ေနပါ တယ္။ Facebook ဟာ သားရဲ ေကာင္ႀကီးတစ္ေကာင္အသြင္မ်ိဳး ေျပာင္းလဲလာတာ စိုးရိမ္စရာပါ။ ဒါဟာ Facebook ကို ထူေထာင္တဲ့ မူလရည္မွန္းခ်က္ေတာ့ မဟုတ္ႏုိင္ပါဘူး’’ဟု ထိုစဥ္က ေဝဖန္ခဲ့ သည္။

ဇူကာဘက္ ပူးေပါင္းဖန္တီး ထားသည့္ Facebook ဝက္ဘ္ဆိုက္ကို ၂၀၀၄ ႏွစ္ဆန္းပိုင္းက စတင္လည္ပတ္ခဲ့သည္။ ယခုအခါ Facebook သည္ လူဦးေရ ၂ ဒသမ ၂ ဘီလီယံမွ် ပံုမွန္အသံုးျပဳေနသည့္ ကမၻာ့အႀကီးဆံုး လူမႈကြန္ရက္မီဒီယာႀကီးအျဖစ္လည္း ရပ္တည္ေနသည္။

—Ref: Guardian, Vox, Reuters