အျပင္းထန္ဆံုးဟာရီကိန္း အာမာမုန္တိုင္းႀကီး အလြန္တြင္ . . .

ဟာဗားနားရွိ ရပ္ကြက္တစ္ခုတြင္ အာမာမုန္တိုင္းျဖတ္သန္းၿပီးေနာက္ အပ်က္အစီးမ်ားကို ေတြ႕ရစဥ္ YAMIL LAGE / AFP

ရက္ပိုင္းအလိုကတည္း က အေရးေပၚအေျခ အေန ထုတ္ျပန္ေၾက ညာထားသည္။ ႀကိဳတင္သတိေပးမႈႏွင့္အတူ ေဒသခံမ်ားႏိုးႏိုးၾကားၾကားျပင္ဆင္ထားသည္။ ထိုကဲ့သို႔ေသာ အေျခအေနမ်ား ေၾကာင့္ ဖေလာ္ရီဒါကမ္းေျခကို အာမာဟာရီကိန္းမုန္တိုင္းႀကီး ျဖတ္ေက်ာ္တိုက္ခတ္ခ်ိန္တြင္ အေသအေပ်ာက္ နည္းပါးခဲ့ေသာ္လည္း ႐ုပ္ဝတၱဳပ်က္စီးမႈမ်ားကမူ ေၾကာက္ခမန္းလိလိ မ်ားျပားခဲ့ သည္။


အာမာမုန္တုိင္းသည္ ၿပီးခဲ့သည့္ရက္ပိုင္းအတြင္း ကမၻာ့မီဒီယာမ်ားတြင္ အေလးထားေဖာ္ျပျခင္းခံရသည့္ သဘာဝေဘးအႏၲ ရာယ္ဆိုးႀကီး ႏွစ္ခုထဲမွ တစ္ခုျဖစ္သည္။ အျခားတစ္ခုမွာ မကၠဆီကိုကမ္းလြန္တြင္ လႈပ္ခတ္ခဲ့သည့္
ရစ္ခ်္တာစေကး ၈ ဒသမ ၁ အဆင့္ရွိ ျပင္းထန္ေသာ ငလ်င္ႀကီး ျဖစ္သည္။ အာမာႏွင့္ ပတ္သက္၍မူ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ရန္ အခ်ိန္ရခဲ့သျဖင့္ ကာကြယ္တားဆီးမႈမ်ား လုပ္ေဆာင္ႏုိင္ခဲ့သည္။ သို႔တုိင္ေအာင္ မ်က္ဝါးထင္ထင္ ႀကံဳရခ်ိန္တြင္ ေဒသခံမ်ား တုန္လႈပ္အံ့ဩရ ေလာက္ေအာင္ ဖ်က္ဆီးအား ျပင္းျပင္းထန္ထန္ျဖင့္ ေမႊေႏွာက္တိုက္ ခတ္ခဲ့သည္။

အာမာသည္ အပူပိုင္းမုန္ တုိင္းငယ္အေနျဖင့္ ကာရစ္ဘီယံပင္လယ္ထဲရွိ ကိပ္ဗာဒီကြၽန္းအနီးတြင္ ဩဂုတ္ ၃၀ ရက္က စတင္ဖြဲ႕စည္းျဖစ္ေပၚလာသည္။ ထို႔ ေနာက္ ၂၄ နာရီအတြင္း Category 2 အဆင့္သို႔ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္အား ေကာင္းလာၿပီး ပင္လယ္ျပင္ကို ျဖတ္ေက်ာ္ကာ အေနာက္ဘက္ သို႔ စတင္ေရြ႕လ်ားလာခဲ့သည္။ ေနာက္ဆံုးတြင္ Category Five အဆင့္ထိ ျပင္းထန္လာၿပီး ေလ တိုက္ႏႈန္းမွာ အားအေကာင္းဆံုး အခ်ိန္တြင္ တစ္နာရီ ၁၈၅ မိုင္ႏႈန္းထိ ျမင့္တက္ခဲ့သည္။ အေမရိကန္မိုးေလဝသဌာနက အတၱလႏၲိတ္သမုဒၵရာထဲတြင္ တိုင္းတာရရွိဖူးသမွ် အားအေကာင္းဆံုး တိုက္ခတ္သည့္ ဟာရီကိန္းအျဖစ္ အာမာကို သတ္မွတ္ ေၾကညာခဲ့သည္။

အာမာသည္ ကာရစ္ဘီယံ ပင္လယ္ထဲရွိ ကြၽန္းႏုိင္ငံမ်ားကို ရက္အနည္းငယ္အတြင္း ဆက္တုိက္ျဖတ္သန္းေက်ာ္လြန္လာ ကာ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ နံနက္ အေစာပိုင္းတြင္ အေမရိကန္ အေရွ႕ဘက္ကမ္းေျခသို႔ ကုန္းတြင္းဝင္ေရာက္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ဖေလာ္ရီဒါကို ျဖတ္သန္းခ်ိန္တြင္ မုန္ တုိင္း၏ ျပင္းအားမွာ Category Three အဆင့္ထိ ျပန္လည္က် ဆင္းသြားသည့္တိုင္ ေလတိုက္ႏႈန္း တစ္နာရီ မိုင္ ၁၂၀ မွ် ဆက္လက္ အားေကာင္းေနခဲ့သည္။ မုန္တုိင္းႏွင့္အတူ ေလျပင္းမ်ား တိုက္ခတ္ၿပီး ဓာတ္တိုင္မ်ား က်ိဳးျပတ္ကုန္သျဖင့္ အိမ္ေျခသံုးသန္းခြဲမွ် လွ်ပ္စစ္မီး ျပတ္ေတာက္သြားသည္။ မီယာမီကဲ့သို႔ အထင္ကရ ၿမိဳ႕ႀကီး မ်ားတြင္ လမ္းမမ်ား ေရလႊမ္းၿပီး ျမစ္သဖြယ္ ျဖစ္သြားသည္။

ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္ တနံတ လ်ားတြင္ ႀကိဳတင္ စီစဥ္ထားသည့္ ရာသီဥတုဒဏ္ခံႏုိင္ရည္ရွိေသာ အေဆာက္အအံုမ်ားသို႔ လူေပါင္းေျခာက္သန္းခြဲမွ် ယာယီေျပာင္း ေရႊ႕ခိုလံႈခဲ့ရသည္။ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ ညပိုင္းထိ သတင္းမ်ားအရ အေမရိကန္တြင္ မုန္တိုင္း ေၾကာင့္ ေသဆံုးသူ အနည္းဆံုး သံုးဦး ရွိခဲ့သည္။ ယင္းသည္ အာမာျဖတ္သန္းခဲ့ရာ လမ္းေၾကာင္းတစ္ေလွ်ာက္ရွိ ႏုိင္ငံမ်ားႏွင့္ ယွဥ္ပါက နည္းပါးခဲ့သည္ဟု ဆိုႏုိင္သည္။ အာမာေၾကာင့္ ေဒသတြင္း ကြၽန္း ႏုိင္ငံမ်ားတြင္ ေသဆံုးသူ ၂၈ ဦးထက္မနည္း ရွိခဲ့ၿပီးျဖစ္သည္။

အာမာေၾကာင့္ ထိခုိက္ပ်က္ စီးမႈ ပမာဏကို တိတိက်က် မတြက္ခ်က္ႏုိင္ေသးေခ်။ သို႔ေသာ္ ေဒၚလာ ဘီလီယံႏွင့္ခ်ီ ရွိလိမ့္မည္ဟု စီးပြားေရးပညာရွင္မ်ားက ခန္႔မွန္းၾက သည္။ ၂၀၀၅ က ျဖစ္ေပၚခဲ့သည့္ ကက္ထရီနာအၿပီးတြင္
အေမရိ ကန္ျပည္ေထာင္စုကို အဆိုးရြား အျပင္းထန္ဆံုး ဝင္ေရာက္ေမႊ ေႏွာက္ခဲ့သည့္ ဟာရီကိန္းအျဖစ္လည္း အာမာကို သတ္မွတ္ထား သည္။

အာမာဟာရီကိန္း တိုက္ခတ္ခ်ိန္တြင္ ေကာင္းကင္ယံ၌ မည္း နက္ေသာ တိမ္တိုက္မ်ားႏွင့္အတူ ေလဆင္ႏွာေမာင္းအသြင္ လွည့္ပတ္ေနေသာ မုန္တိုင္း အစိတ္အပိုင္းမ်ားကိုလည္း ေတြ႕ျမင္ရ သည္။ သစ္ပင္မ်ားအျမစ္မွ ကၽြတ္ထြက္ကုန္သလို ဓာတ္တိုင္မ်ား ၿပိဳလဲခဲ့သည္။ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ အမ်ားအျပားလမ္းေပၚတြင္ ရပ္ထား ရင္း ေရနစ္ေပ်ာက္ဆံုးသြားသည္။ ကမ္းေျခေဒသမ်ားတြင္မူ ေလွႏွင့္ သေဘၤာမ်ား ေမ်ာပါကာ လူေနအိမ္မ်ားေပၚတြင္ တင္ေနသည္။ မုန္တုိင္းဒဏ္သင့္ေဒသမ်ားမွာ ႀကီးမားသည့္ အမိႈက္ပံုသဖြယ္ အပ်က္အစီးအစိတ္အပိုင္းမ်ားစြာႏွင့္ ဖ႐ိုဖရဲ ျဖစ္က်န္ေနခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္ ဘက္ေပါင္းစံုတြင္စနစ္တက်ျပင္ဆင္ထားသည့္ ႏုိင္ငံႀကီးတစ္ခုျဖစ္သည့္အားေလ်ာ္စြာ မုန္တိုင္းမဝင္ေရာက္မီ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ထားသကဲ့သို႔ မုန္တိုင္းတိုက္ခတ္ၿပီးသည္ႏွင့္ ျပန္ လည္ထူေထာင္ေရး က႑ကို လ်င္ျမန္စြာ စတင္ႏုိင္ခဲ့သည္။ ပညာရွင္မ်ားက ဖေလာ္ရီဒါတြင္ ႀကံဳခဲ့သည့္ပ်က္စီးဆံုး႐ံႈးမႈ တန္ဖိုးကို တြက္ခ်က္ေနခ်ိန္တြင္ ကယ္ဆယ္ေရး ႏွင့္ ကူညီေထာက္ပံ့ေရး အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကလည္း တက္ညီလက္ ညီလႈပ္ရွားလ်က္ ရွိသည္။

မုန္တုိင္း မဝင္ေရာက္မီက တည္းက ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအစိုးရ၏ သဘာဝေဘး အႏၲရာယ္ အေရးေပၚေၾကညာခ်က္ကို အေမရိကန္သမၼတ ေဒၚ နယ္ထရန္႔က အတည္ျပဳခ်က္ ေပး ထားၿပီး ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဗဟို အစိုးရ၏ ေထာက္ပံ့ကူညီမႈမ်ားကို ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္အစိုးရက ခ်က္ခ်င္းေတာင္းယူအသံုးျပဳခြင့္ ရထားသည္။ ေထာက္ပံ့ေရး က႑အတြက္ အေမရိကန္ေလတပ္ စခန္းမ်ားတြင္ စားနပ္ရိကၡာႏွင့္ အျခားအကူအညီပစၥည္းမ်ားကို
ႀကိဳတင္၍ ေလယာဥ္ေပၚ တင္ထားခဲ့ၾကသည္။ မုန္တုိင္းၿငိမ္သက္သြားသည္ႏွင့္ ဖေလာ္ရီဒါရွိ မုန္တိုင္း ဒဏ္သင့္ ၿမိဳ႕မ်ားသို႔ ပ်ံသန္းရန္ အသင့္ရွိေနသည္။ 

သမၼတထရန္႔က ဟာရီကိန္းမုန္တိုင္း အာမာကို ၾကမ္းၾကဳတ္ဆိုးရြားလွသည့္ သတၱဝါႀကီးတစ္ ေကာင္ႏွင့္ ခိုင္းႏိႈင္းခဲ့ၿပီး ယင္း၏ ဖ်က္ဆီးအားကို ႀကံ႕ႀကံ႕ခံအန္တု ရင္ဆိုင္ၿပီး တာဝန္ေက်ခဲ့သည့္ တာဝန္ရွိသူမ်ားႏွင့္ သက္ဆိုင္ရာ
အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကို ခ်ီးက်ဴးစကား ေျပာ ခဲ့သည္။ ထို႔အျပင္ ဖေလာ္ရီဒါသို႔ အျမန္ဆံုးသြားေရာက္ရန္ စီစဥ္ထားေၾကာင္းလည္း ၎က ေၾက ညာသည္။

မုန္တုိင္းေၾကာင့္ ထိခိုက္ခဲ့သည့္ ေဒသခံမ်ားကို ကူညီရန္၊အမိႈက္သ႐ိုက္မ်ား ရွင္းလင္းဖယ္ရွားရန္၊ ဓာတ္အားလုိင္းမ်ား အျမန္ ဆံုးျပန္လည္သြယ္တန္းႏုိင္ရန္၊ ပ်က္စီးသြားသည့္ အေဆာက္အအံုႏွင့္ လုပ္ငန္းမ်ား ျပန္လည္ျပင္ဆင္ရန္အတြက္ ရန္ပံုေငြအေျမာက္ အျမား လိုအပ္မည္ျဖစ္ၿပီး ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္အစိုးရကို ဗဟိုအစိုးရက အျမန္ဆံုးေထာက္ပံ့ကူညီမည္ ျဖစ္သည္။

‘‘မနက္မိုးလင္းတာနဲ႔ လုပ္ငန္းစရမယ္။ ေလာေလာဆယ္ ထိခုိက္ေသေက်မႈ သတင္းကို ေတာ့ တိတိက်က် မသိရေသးဘူး။ အေျခအေနက ဆိုးတယ္။ ဒါေပမဲ့ ကယ္ဆယ္ေရးအတြက္ အကူအညီေတြ စေရာက္လာေတာ့မယ္လုိ႔ သတင္းရထားပါတယ္’’ဟု ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္ သဘာဝေဘးအႏၲရာယ္ တံု႔ျပန္ေရးဌာနမွ တာဝန္ရွိ သူ တစ္ဦးက ေျပာၾကားခဲ့သည္။

 မုန္တိုင္းကုန္းတြင္းဝင္ ေရာက္သြားႏွင့္ၿပီး ျဖစ္သည့္တိုင္ ေနာက္ထပ္ရက္ပိုင္းမွ် မိုးသည္းသည္းထန္ထန္ ရြာသြန္းေနဦးမည္ ဟု မိုးေလဝသပညာရွင္မ်ားက ေျပာၾကားထားၿပီး ျပည္နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴး ရစ္ခ္စေကာ့က ေရႀကီးမႈမ်ားကို ေပါ့ေပါ့ဆဆသေဘာမ ထားရန္ သတိေပး ေျပာၾကားထား သည္။ 

‘‘ေျခာက္လက္မေလာက္ထု ရွိတဲ့ ေရစီးေၾကာင္းေတြက အရွိန္နဲ႔ဆိုရင္ လူတစ္ေယာက္လံုး ေမ်ာပါ သြားေစႏုိင္ေလာက္တယ္။ တတ္ ႏုိင္သမွ် ေဘးကင္းေအာင္ေနပါ။ တတ္ႏုိင္သေလာက္ အိမ္ထဲမွာ ေနၾကပါ’’ဟု ၎က အႀကံျပဳခဲ့ သည္။

အာမာသည္ ဖေလာ္ရီဒါ ေျမာက္ပိုင္းသုိ႔ တေရြ႕ေရြ႕ဆက္  လက္ဦးတည္ရင္း အပူပိုင္းမုန္ တိုင္းငယ္အဆင့္သို႔ ျပန္လည္ ေလ်ာ့က်ကာ အားေပ်ာ့ပ်က္ျပယ္သြားမည္ ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ၎ခ်န္ခဲ့သည့္ ဆိုးေမြက ဖေလာ္ရီဒါႏွင့္
ကာရစ္ဘီယံကၽြန္းႏုိင္ငံမ်ား တြင္ အဖ်က္စြမ္းအားႀကီးမားစြာ က်န္ေနခဲ့သည္။

၂၀၁၀ ျပည့္ႏွစ္က ကမၻာ ေက်ာ္ ငလ်င္ႀကီးေၾကာင့္ စီးပြားေရး ဆိုးရြားစြာ ထိခုိက္သြားသည့္ ေဟတီကဲ့သို႔ ႏုိင္ငံမ်ိဳးသည္ အာမာ ၏ လမ္းေၾကာင္းတည့္တည့္မွ ကင္းလြတ္ခဲ့ေသာ္လည္း မုန္တုိင္းအရွိန္ ေၾကာင့္ စိုက္ပ်ိဳးေရးလုပ္ငန္းမ်ား အႀကီးအက်ယ္ ထိခုိက္ပ်က္စီးခဲ့ သည္။ ဘာဘူဒါ၊ ဘတ္သာလိုင္မီ၊ စိန္႔မာတင္၊ အန္ဂ်ီလာ၊ ဗာဂ်င္အုိင္းလန္းစ္၊ ပြာတိုရီကို အစရွိေသာ ႏုိင္ငံမ်ားလည္း မုန္တုိင္းဒဏ္ကို အလူးအလဲ ခံခဲ့ရသည္။

မည္သို႔ပင္ျဖစ္ေစ မုန္တိုင္းအလြန္တြင္ ျပန္လည္ထူေထာင္ ေရးက႑အတြက္ အာ႐ံုစိုက္အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ ႏုိင္ငံ အသီးသီး၏ အစိုးရမ်ားက အစြမ္းကုန္အားထုတ္ ျပန္ဆင္ရေတာ့ မည္ ျဖစ္သည္။ ထရန္႔က ‘‘ဟာရီကိန္းဒဏ္ေၾကာင့္ ေငြေၾကးအမ်ားႀကီးကုန္က်ပါလိမ့္မယ္။ ဒါေပမဲ့ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ လူ႔အသက္ေတြ အတြက္ပဲ စိုးရိမ္ၾကရေအာင္။ ေငြေၾကးအတြက္ ထည့္စဥ္းစား မေနေတာ့ဘူး’’ဟု ေျပာၾကားသြား သည္။    

—Ref: CNN, Reuters


ဖေလာ္ရီဒါျပည္နယ္တြင္ မုန္တိုင္းေၾကာင့္ သစ္ပင္ႀကီးမ်ားၿပိဳလဲေနစဥ္
Mark Wilson / AFP

Top News